សិង្ហបុរី៖ ​​​នៅ​ពេល​និយាយ​អំពី​ការ​ទូត​អាកាស​ធាតុ​អន្តរជាតិ​ ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ការ​បំពុល​កាបូន​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​ពិត​ជា​សំខាន់​ ហើយ​មិន​ត្រឹម​តែ​ឥឡូវ​នេះ​ទេ​ប៉ុន្តែ​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ដែល​អ្នក​បំពុល​កាន់​តែ​​​ធំ​ កាន់​តែ​មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​​ច្រើន​ចំពោះ​ការ​ឡើង​កំដៅ​ផែនដី​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​។​

​ការ​វិភាគ​នាចេញផ្សាយ​​កាលពី​ដើម​ខែ​​ស្ដី​​ពី​​ការ​​បំភាយ​​កាបូន​ឌីអុកស៊ីត​ (CO2) សរុប​របស់​ប្រទេស​នានា​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ​១៨៥០ ​របស់​កម្មវិធី​ Carbon Brief ​បង្ហាញ​ថា​ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ចិន​ និង​រុស្ស៊ី​ ចូល​រួម​ប្រមាណ​ ៤០ ​ភាគ​រយ​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​ដែល​ប្រមូល​បាន​ពី​សកម្មភាព​មនុស្ស​។​

ការ​វិភាគ​ដដែល​បង្ហាញ​ទៀត​ថា​ ប្រទេស​ប្រេស៊ីល​ និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ ៨,៦ ​ភាគ​រយ​​ដោយ​សារ​តែ​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើអ​ស់​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍​ និង​បន្ទាប់​មក​ទៀត​​​នោះ​គឺ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​កំពូល​ទាំង​ ១០​ រួម​ជាមួយ​ឥណ្ឌា ​អង់គ្លេស ​ជប៉ុន​ និង​កាណាដា​។​​

លោក​ Simon Evans ​អនុ​ប្រធាន​និពន្ធ​នៃ​កម្មវិធី​ Carbon Brief ​ដែល​ជា​គេហទំព័រ​​​ធ្វើ​ការ​សិក្សា​លើ​​វិទ្យាសាស្ត្រ​អាកាស​ធាតុ​ និង​គោលន​យោបាយ​ និង​គោល​នយោបាយ​ថាមពល​និយាយ​ថា​៖​ «​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ផ្ទាល់​រវាង​នៃ​​កា​រ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​​ចំនួន​ ២ ៥០០ ​ប៊ីលាន​តោន​​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​ចាប់​តាំង​ពីឆ្នាំ​ ​១៨៥០ ​និង​ការ​កើន​ឡើង​កំដៅ​ ១,២​ ​អង្សាសេ​ដែល​យើង​កំពុង​ជួប​ប្រទះ​»។​ ​

បើ​តាម​លោក​ Evans ការ​វិភាគ​ថ្មី​នេះ​ផ្អែក​លើ​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ CO2 នៅ​តាម​តំបន់​ដោយ​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​កន្លែង​ដែល​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​​កើត​ឡើង​ ហើយ​វា​ក៏​មើល​ទៅ​លើ​ផល​ប៉ះពាល់​នៃ​បរិមាណ​បំភាយ​​ដែល​ផ្អែក​លើ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ ដើម្បី​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ពាណិជ្ជកម្ម​ទំនិញ​ និង​សេវាកម្ម​ដែល​មាន​កាបូន​ច្រើន​។​

អនុ​ប្រធាន​និពន្ធ​រូប​នេះ​និយាយ​ថា​ ​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ប្រទេស​ជាច្រើន​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​ភាគ​ច្រើន​ដែល​​កក​កុញ​នៅក្នុ​ងប​រិយាកាស​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ​១៨៥០ ​ដោយ​សារ​តែ​ឥន្ធនៈ​ហ្វូស៊ីល​ ​ការ​ផលិត​ស៊ីម៉ងត៍​ ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ និង​ព្រៃ​ឈើ​ដែល​រង​ការ​បំផ្លាញ​​ជា​ចម្បង​។​

ការ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ពី​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ និង​ព្រៃ​ឈើ​ យោង​លើ​ការ​ផលិត​ឧស្ម័ន​ CO2 ​ដែល​មាន​ទំហំ​ពី​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម​ រ៉ែ ​និង​ការ​ពង្រីក​ទីក្រុង​ ក្នុង​រយៈ​ពេល​ជាច្រើន​ទសវត្សរ៍​នេះ​។​

យោង​តាម​ការ​វិភាគ​ដដែល​​ ត្រឹម​ចុង​ឆ្នាំ​២០២១​ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​នឹង​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​ជាង​ ៥០៩ ​ប៊ីលាន​តោន​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​ ១៨៥០ ​ឬ​ស្មើ​​នឹង​​ ២០,៣ ​ភាគ​រយ​នៃ​ចំនួន​សរុប​ពិភព​លោក​ ដែល​ជា​ចំណែក​ធំ​បំផុត​ និង​ត្រូវ​បាន​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​នឹង​ការ​កើន​ឡើង​កំដៅ​ប្រហែល​ ០.២ ​អង្សាសេ​រហូត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​។​

ទីពីរ​នោះ​គឺ​ប្រទេស​ចិន​ ដោយ​ប្រទេស​នេះ​រួម​ចំណែក​​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​​​ចំនួន​ ១១,៤ ​ភាគ​រយ​ និង​​ការ​កើន​ឡើង​កំដៅ​​ប្រហែល​ ០,១ ​អង្សាសេ។​ ​លោក​ Evans ​និយាយ​ថា ​ចិន​មាន​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ដោយ​សារ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ខ្ពស់​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ​១៨៥០ ​ប៉ុន្តែ​ការ​រីក​ចម្រើន​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​ដោយ​ធ្យូង​ថ្ម​របស់​ខ្លួន​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​ ២០០០ ​គឺ​ជា​បុព្វហេតុ​ចម្បង​នៃតំ​ណែង​បច្ចុប្បន្ន​របស់​ប្រទេស​នេះ​។​

បរិមាណ​​ CO2 ​របស់​ចិន​​កើន​ឡើង​ជាង​បី​ដង​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​ ២០០០ ​ដោយ​វ៉ា​ដាច់​អាមេរិក​ក្លាយ​ជា​អ្នក​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ធំ​បំផុត​របស់​ពិភព​លោក​ រួម​ចំណែក​ប្រហែល​ ២៨ ​ភាគ​រយ​នៃ​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ CO2 ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​របស់​មនុស្ស​​ធៀប​នឹង​ ១៥​ ភាគ​រយ​សម្រាប់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​។​

លទ្ធផលគួរ​ឱ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​មួយ​នៃ​ការ​វិភាគ​ គឺ​ការ​រួម​ចំណែក​ជា​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ពី​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ និង​ព្រៃ​ឈើ ​ដែល​​បន្ថែម​ឧស្ម័ន​ CO2​​ ចំនួន​ ៧៨៦ ​ប៊ីលា​នតោ​ន​ពី​ឆ្នាំ ​១៨៥០ ​ដល់​ឆ្នាំ​ ២០២១ ​ឬ​ស្មើ​នឹង​ជិត​ ១/៣ ​នៃចំ​នួន​សរុប​​ ហើយ​ ២/៣​ ដែល​នៅ​សល់​គឺបា​ន​មក​ពី​ឥន្ធនៈ​ហ្វូស៊ីល​ និង​​ការ​ផលិត​ស៊ីម៉ងត៍​​​។​

លោក​ Leo Hickman ​​​​​និពន្ធនាយក​នៃ​កម្មវិធី​ Carbon Brief ​និយាយ​ថា​៖​ «​យើង​គិត​ថា​ ការ​វិភាគ​នេះ​ផ្តល់​ពន្លឺ​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​តម្រូវការ​ក្នុង​ការ​ពិចារណា​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដី​ និង​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ព្រៃ​ឈើ​ ហើយ​មិន​ត្រឹម​តែ​ផ្តោត​លើ​ការ​បញ្ចេញ​ឥន្ធនៈ​ហ្វូស៊ីល​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​»​។​

លោក​ Mohamed Nasheed ​ឯក​អគ្គរដ្ឋ​ទូត​នៃ​វេទិកា​ងាយ​រង​គ្រោះ​អាកាស​ធាតុ​ (CVF) ​ដែល​ជាក្រុ​មប្រ​ទេស​ចំនួន​ ៤៨ ​និង​ជាប្រ​ធាន​សភា​នៅ​ម៉ាល់ឌីវ​​និយាយ​ថា​៖​ «​យុត្តិធម៌​ជា​មូលដ្ឋាន​ទាមទារ​ឱ្យអ្ន​កដែ​ល​​បង្ក​ឱ្យមា​ន​ភាព​អាសន្ន​នៃ​អាកាស​ធាតុ​ធំ​បំផុត​ គួរ​តែ​នាំ​មុខ​គេ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​។​ ការ​វិភាគ​ថ្មី​នេះប​ញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ស្ថិត​ជា​ ចម្បង​មិន​មែន​តែអា​មេរិក​ទេ​ ក៏ប៉ុ​ន្តែ​រួម​ទាំង​ចិន​ និង​រុស្ស៊ី​»​។​

​នៅ​ឯ​កិច្ច​ពិភាក្សា​ស្តី​ពី​អាកាស​ធាតុ​ COP26 ​នៅ​ទីក្រុង​ Glasgow ​​ចាប់​ផ្តើម​នៅ​ចុង​ខែ​តុលានេះ​ រួមទាំង​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នឹង​ក្លាយ​ជាកា​រ​ផ្តោត​សំខាន់​សម្រាប់​ប្រទេស​ក្រីក្រ​ និង​ងាយ​រង​គ្រោះ​ ដែល​ចង់​បាន​យុត្តិធម៌​ពី​ផល​ប៉ះពាល់​អាកាស​ធាតុ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដែល​ខ្លួន​ទទួល​រង​ដោយ​សារ​តែ​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ពី​ប្រទេស​​សេដ្ឋកិច្ច​ធំ​ៗ​ ដែល​​​រីក​ចម្រើន​ដោយ​សារ​​ការ​ដុត​ឥន្ធនៈ​ហ្វូស៊ីល​។​

ការ​វិភាគ​ Carbon Brief ​បង្ហាញ​ថា​ប្រហែល​ ៨៥ ​​ភាគរយ​នៃ​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​របស់​អាមេរិក​ និង​ចិន​ គឺ​បាន​មក​ពី​ការ​ដុត​ឥន្ធនៈ​ហ្វូស៊ីល​ និង​ ១៥ ​ភាគ​រយ​ពី​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​របស់​ប្រេស៊ីល​ និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី។​ ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ បាន​ធ្វើ​ឱ្យមា​នកា​ររី​ក​ចម្រើន​ខ្លះ​ក្នុង​ការ​បញ្ឈប់​ការ​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​ ប៉ុន្តែ​​បញ្ហា​នេះ​កើនឡើ​ង​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស​នៅ​ប្រទេស​ប្រេស៊ីល​ ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​ប្រធានាធិបតី​​​លោក​ Jair Bolsonaro​ ។​

​ប្រទេសចិន​សន្យា​ថា​ ខ្លួន​នឹង​បង្កើន​ការ​កាត់​បន្ថយ​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​របស់​ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​ ២០៣០ ​និង​សម្រេច​បាន​នូវ​អព្យា​ក្រឹត​ភាព​កាបូន​ត្រឹម​ឆ្នាំ​ ២០៦០ ​ខណៈ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ប្ដេជ្ញា​​កាត់​បន្ថយ​ការ​បំភាយ​ឧស្ម័ន​ឱ្យ​កាន់​តែ​ស៊ី​ជម្រៅ​មុន​ COP26 ​និង​និយាយ​ថា​ខ្លួន​នឹង​បង្កើន​ការ​រួម​ចំណែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​អាកាសធាតុ​របស់​ខ្លួន​ទ្វេ​ដងដ​ល់​ប្រទេស​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​ដែល​អ្នក​ខ្លះ​នៅតែ​មើល​ឃើញ​ថា​ វា​មាន​ចំនួន​នេះ​តិចតួ​ចស​ម្រាប់​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំ​បំផុត​របស់​ពិភព​លោក​មួយ​នេះ។

ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ផង​ដែរ​ ប្រទេស​រុស្ស៊ី​បាន​ធ្វើ​ការ​សន្យា​ថ្មី​មួយ​លើ​បញ្ហា​ដូច​គ្នា​ ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​នេះនៅតែបន្ត​​ឱ្យ​មាន​ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កើន​ឡើង​ ហើយ​ក្រុម​តាម​ដាន​សកម្មភាព​អាកាសធាតុ​ចាត់​ថ្នាក់​​​ថា​ «​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​»​ បើ​ប្រៀប​ធៀប​ទៅ​នឹង​គោលដៅ​នៃ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ប៉ារីស​។​

ទិន្នន័យ​នៃ​ការ​វិភាគ​ថ្មី​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ផង​ដែរ​ថា​ ប្រទេស​នានា​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​​ប្រើ​ប្រាស់​ថវិកា​ ៨៥ ​ភាគរយ​នៃ​កាបូន​ឌីអុកស៊ីត​ដែល​នឹង​ផ្តល់​ឱកាស​ ៥០% ​ក្នុង​ការ​កំណត់​កំដៅ​ដល់​ ១,៥ អង្សាសេដែល​​​​ជា​ដែន​កំណត់​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដែល​បាន​ព្រម​ព្រៀង​នៅ​ប៉ារីស​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៥ ​។​

ប្រភព៖ The Straitstimes