ចម្លើយរបស់ ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន ក្នុងវគ្គសំណួរចម្លើយនៃ “បាឋកថាអាស៊ានលើកទី២៣៖ ភាពជាប្រធានអាស៊ានឆ្នាំ២០២២របស់កម្ពុជា”
រៀបចំដោយវិទ្យាស្ថាន ISEAS-Yusof Ishak ថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ តាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ
(ថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ តាមប្រព័ន្ធវីដេអូ)
អ្នកសម្របសម្រួល៖ តើឯកឧត្តមរំពឹងបែបណាចំពោះការរីកចំរើននៃកិច្ចចរចាក្រមប្រតិបត្តិនៃភាគីក្នុង សមុទ្រចិនខាងត្បូង? តើឯកឧត្តមជឿជាក់ថា អាចធ្វើបានទេ ក្នុងការបញ្ចប់ការចរចាស្តីពីសមុទ្រចិនខាងត្បូង ក្នុងឆ្នាំនេះ ហើយតើឯកឧត្តមយល់ថា អ្វីជាបញ្ហាដែលទាមទារពេលវេលាបន្ថែមទៀត?
ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី៖
- ជាបឋម ខ្ញុំអាចនិយាយបានថា វាជាក្តីប្រាថ្នារបស់រាល់ប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន ដែលចង់សម្រេចឱ្យបាននូវក្រមប្រតិបត្តិនៃភាគីក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង(COC) ឱ្យបានឆាប់។ ឆ្នាំនេះ យើងអបអរសាទរខួប ២០ឆ្នាំនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពីការប្រតិបត្តិរបស់ភាគីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង (DOC) ដែលត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា កាលពី២០ឆ្នាំមុន។ ប្រសិនបើយើងអាចបញ្ចប់ COC ក្នុងឆ្នាំនេះ វាគឺជារឿងដ៏ល្អ មិនមែនសម្រាប់តែកម្ពុជាទេ តែគឺសម្រាប់តំបន់ទាំងមូល។
- ប៉ុន្តែ ខ្ញុំសូមលើកអំពីចំណុចមួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ខ្ញុំយល់ថា អ្នកទាំងអស់គ្នាក៏ឯកភាពជាមួយខ្ញុំដែរថា បញ្ហានេះមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញណាស់ ដោយសារមានរដ្ឋទាមទារអធិបតេយ្យច្រើន ដែលមានជំហរផ្សេងៗគ្នាពាក់ព័ន្ធនឹងគោលជំហរប្រវត្តិសាស្ត្រ និងផ្លូវ ច្បាប់។ ហើយយើងទាំងអស់គ្នាដឹងថា សមុទ្រចិនខាងត្បូងមានទីតាំងជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង ដែលបានធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាប្រធានបទចំបងក្នុងទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។
- ចាប់តាំងពីដើមទស្សវត្សឆ្នាំ៩០ តាំងពីពេលមុនពេលដែលកម្ពុជាចូលជាសមាជិកអាស៊ានទៅទៀត អាស៊ាននិងចិនបានខិតខំគ្រប់គ្រងភាពតានតឹងតាមរយៈការពិគ្រោះយោបល់ និងកិច្ចសន្ទនា ហើយជាលទ្ធផល សេចក្តីថ្លែងការណ៍ DOC ត្រូវបានអនុម័តនៅទីក្រុងភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ២០០២។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កើតនូវបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ សន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅក្នុងតំបន់ ព្រមទាំងបានលើកកម្ពស់ការជឿជាក់ និងការកសាងទំនុកចិត្ត និងការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក ទោះបីជាមានបញ្ហាប៉ះទង្គិចគ្នាបន្តិចបន្តួចក្តី។
- ដូច្នេះ យើងចង់ឃើញការបញ្ចប់ COC ក្នុងឆ្នាំនេះ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំអាចនិយាយបានថា ជាមួយនឹងល្បឿនបច្ចុប្បន្ននេះ ការបញ្ចប់អាចមានការលំបាក ទោះបីជាមានការរីកចំរើនខ្លះជាមួយនឹងការឯកភាពជាបណ្តោះអាសន្នលើបុព្វកថា និងការវិវឌ្ឍរីកចំរើននៅក្នុងផ្នែកកម្មវត្ថុ នៃជំពូកបទប្បញ្ញត្តិទូទៅក៏ដោយ។
- យើងនៅតែមិនទាន់បោះជំហានលឿនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីសម្រេចបាននូវក្តីសង្ឃឹមនៃការបញ្ចប់ COC ក្នុងឆ្នាំនេះ។ ដូចដែលយើងបានដឹងហើយថា ក្នុងរយៈពេល ២ឆ្នាំនេះ ជំងឺកូវីដ១៩បានរំខានដល់ដំណើរការនៃការចរចារបស់យើង ដែលការចរចាបែបនេះទាមទារឱ្យមានការជួបគ្នាទល់មុខ ឬក៏ត្រូវធ្វើឡើងក្នុងទម្រង់ជាការជួបប្រជុំចង្អៀត។ យើងក៏បានឯកភាពគ្នាថា យើងត្រូវតែបង្កើនការជួបជុំគ្នាឱ្យបានញឹកញាប់ និងបន្ថែមរយៈពេលនៃកិច្ចប្រជុំនិមួយៗឱ្យបានវែងជាងមុន។
- ខ្ញុំយល់ថា មានកត្តា២យ៉ាង ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការបញ្ចប់ឯកសារនេះឱ្យបានឆាប់។ ទី១ គឺទាមទារនូវឆន្ទៈនយោបាយ និងភាពស្មោះត្រង់ពីគ្រប់ភាគីក្នុងការបញ្ចប់ក្រមប្រតិបត្តិនេះឱ្យបានឆាប់ ដោយមិនបោះបង់នូវខ្លឹមសារ និងប្រសិទ្ធិភាពនៃឯកសារនេះ។ ទី២ យើងត្រូវតែលើកកម្ពស់បរិយាកាសសន្តិភាពក្នុងតំបន់។ នេះមានន័យថា យើងត្រូវតែចៀសវាងនូវភាពតានតឹង ដែលកើតចេញមកពីការបញ្ចេញសាច់ដុំដាក់គ្នាពីភាគីផ្សេងៗ ហើយយើងមានការបារម្ភថា សកម្មភាពមួយចំនួនដែលធ្វើឡើងដោយភាគីខាងក្រៅ អាចធ្វើឱ្យដំណើរការចរចាកាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ។
- យើងយល់ថា ក្រមប្រតិបត្តិនេះត្រូវតែរក្សាឱ្យបាននូវគោលបំណងដើមរបស់វា នោះគឺត្រូវគ្រប់គ្រងស្ថិរភាព រក្សាសន្តិភាព ការពារមិនឱ្យមានការយល់ច្រលំ ឬសកម្មភាពណាមួយដែលធ្វើឱ្យបះពាល់ដល់សមុទ្រចិនខាងត្បូងដែលជាសមុទ្រនៃសន្តិភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ស្ថិរភាព និងវិបុលភាព។ វាជាការពិតដែលក្រមប្រតិបត្តិនេះគ្រាន់តែជាក្រមខណ្ឌច្បាប់ ដើម្បីណែនាំអំពីការប្រតិបត្តិ និងឥរិយាបទនៃភាគីពាក់ព័ន្ធនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង ប៉ុន្តែយើងមិនអាចប្រៀបធៀបក្រមប្រតិបត្តិនេះទៅនឹងច្បាប់អន្តរជាតិបានទេ។
- វាមិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាព្រំដែននោះទេ។ វាមិនមែនជាលិខិតតុបករណ៍សម្រាប់ការដោះស្រាយជម្លោះដែនដី ឬយុត្តាធិការនោះដែរ។ មានសំណួរដែលពាក់ព័ន្ធថាតើ COC មានអំណាចចាប់បង្ខំអនុវត្តឬយ៉ាងណា។ ខ្ញុំយល់ថា នេះជាអ្វីដែលយើងកំពុងចរចា ហើយភាគីច្រើននៃចំណុចនេះគឺអាស្រ័យទៅលើការព្រមព្រៀងគ្នារវាងរដ្ឋទាមទារអធិបតេយ្យ។
- កម្ពុជាមិនមែនជារដ្ឋទាមទារអធិបតេយ្យ។ កម្ពុជាមាននយោបាយអព្យាក្រឹត្យអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយ
កម្ពុជាក៏មិនមែនជារដ្ឋភាគីនៃអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ដែរ ប៉ុន្តែ យ៉ាងណាក្តី កម្ពុជាកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងអស់ពីលទ្ធភាពក្នុងការរួមចំណែកដល់ការបញ្ចប់នូវក្រមប្រតិបត្តិនេះ។ កន្លងមក ក៏មានការព្រួយបារម្ភពីភាគីទីបីថា ផលប្រយោជន៍របស់ពួកគេនឹងត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយក្រមប្រតិបត្តិនេះ ប៉ុន្តែ ក្រមប្រតិបត្តិនេះគឺជាឯកសារដែលនឹងត្រូវអនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ រួមទាំងអនុសញ្ញា UNCLOS។ ដូច្នេះ ផលប្រយោជន៍របស់គ្រប់ភាគី រួមទាំង ភាគីទី៣ ឬសេរីភាពក្នុងការធ្វើនាវាចរណ៍ និងការហោះហើរ នឹងមិនត្រូវបានរឹតត្បិតឡើយដរាបណាវាស្របនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ និងដរាបណាសកម្មភាពទាំងនោះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
អ្នកសម្របសម្រួល៖ តើអាស៊ានអាចឆ្លើយតបនឹងសេចក្តីរំពឹងរបស់ដៃគូខាងក្រៅមួយចំនួនដោយរបៀបណាពាក់ព័ន្ធនឹងការទទួលយកតំណាងរបស់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា? ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសអាស៊ានមួយចំនួន នៅតែបន្តប្រឆាំងនឹងការចូលរួមរបស់ប្រមុខដឹកនាំនយោបាយមីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន តើកម្ពុជាអាចធ្វើការសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន-អាមេរិក នាពេលខាងមុខ?
ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី៖
- ខ្ញុំសូមចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងទំនាក់ទំនងជាមួយដៃគូខាងក្រៅ។ យើងមានទស្សនៈវិស័យអាស៊ានស្តីពីឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក (AOIP) និងថាតើអាស៊ានអាចគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយដៃគូខាងក្រៅយ៉ាងណា ជាពិសេសដើម្បីរក្សាឱ្យបាននូវមជ្ឈភាពរបស់ខ្លួនក្នុងទំនាក់ទំនងទាំងនោះ។
- ជាដំបូង ខ្ញុំសូមនិយាយបន្តិចអំពីមជ្ឈភាពរបស់អាស៊ាន។ នេះគឺជាអ្វីដែលអាស៊ានតែងតែផ្តល់សារសំខាន់ខ្លាំង ក្នុងពេលធ្វើការជាមួយដៃគូខាងក្រៅ ជាពិសេសក្នុងយន្តការដែលដឹកនាំដោយ
អាស៊ាន។ ពេលដែលយើងនិយាយអំពីមជ្ឈភាព យើងត្រូវតែដាក់ជាសំណួរថា តើមជ្ឈភាពអាស៊ានខ្លាំងប៉ុណ្ណា នៅពេលដែលធ្វើការទាក់ទងជាមួយដៃគូខាងក្រៅ។ ខ្ញុំយល់ថា មជ្ឈភាពអាស៊ានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការឯកភាព និងសាមគ្គីភាពរបស់ខ្លួន។ ដូចដែល សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្រ្តីបានមានប្រសាសន៍ថ្មីៗនេះ ពួកយើងឥឡូវនេះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដែលអាស៊ាន៩ នៅកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៣៨ និង៣៩ ខែតុលា កន្លងទៅ ជាមួយនឹងសមាជិកអាស៊ាន៩ប្រទេស និងការប្រារព្ធខួប៣០ឆ្នាំនៃទំនាក់ទំនងដៃគូសន្ទនាអាស៊ាន និងចិន ជាមួយនឹងសមាជិកអាស៊ាន៩ ជាពិសេសនៅពេលដែលប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាជាប្រទេសសម្របសម្រួលនៃអាស៊ាន និងចិន។ - ដូច្នេះ ភាពរឹងមាំនៃមជ្ឈភាពអាស៊ានរបស់យើងនឹងត្រូវពឹងផ្អែកលើថា តើពួកយើងអាចធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីត្រលប់ទៅរកអាស៊ាន១០វិញ។ វាជាចំណោទបញ្ហាដ៏ធំមួយ។ ហើយមានរឿងជាច្រើនដែលត្រូវធ្វើដើម្បីធ្វើឱ្យអាស៊ានត្រលប់មក១០វិញ ជាពិសេសនៅពេលដែលយើងដោះស្រាយវិបត្តិនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ព្រោះប្រទេសដែលអវត្តមានគឺប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ប្រសិនបើយើងអាចត្រលប់ទៅរកអាស៊ាន១០វិញ វាគឺជាសមិទ្ធផលដ៏ធំក្នុងការពង្រឹងមជ្ឈភាពអាស៊ានរបស់យើង។ យើងមិនអាចបន្តជាមួយនឹងអាស៊ាន៩បានទេ។ និមិត្តសញ្ញារបស់អាស៊ានគឺ១០។ ប្រសិនបើអាស៊ាននៅតែ៩ ខ្ញុំមិនគិតថា យើងអាចនិយាយអ្វីបានច្រើនពីមជ្ឈភាពរបស់យើងបានទេ។ ខ្ញុំនឹងត្រលប់មកចំណុចនេះវិញ នៅពេលដែលខ្ញុំឆ្លើយសំណួរពាក់ព័ន្ធនឹងមីយ៉ាន់ម៉ា។
- ដូចយើងបានឃើញស្រាប់ហើយថា មានយុទ្ធសាស្រ្តឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិកជាច្រើន ខណៈដែលការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរបស់មហាអំណាចកាន់តែមានសភាពខ្លាំងក្លាឡើង។ ហើយវាច្បាស់ណាស់ថា យុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលត្រូវបានបង្កើត និងអនុម័តដោយមហាអំណាចនៅជុំវិញខ្លួនយើង និងពីចម្ងាយ រាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប ពីចក្រភពអង់គ្លេស សូម្បីតែពីប្រទេសបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់។ ដើម្បីធានាថាយុទ្ធសាស្រ្តណាមួយពីខាងក្រៅនឹងបម្រើដល់សន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ មិនមែនបម្រើឱ្យការប្រឈមមុខដាក់គ្នា ហើយដើម្បីធានាដល់គាំទ្រមជ្ឈភាពអាស៊ាន កម្ពុជានឹងធ្វើការជាមួយប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដើម្បីបង្កើតផែនការសកម្មភាពដែលប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានស្នើឡើង ក្នុងគោលបំណងគាំទ្រ និងអនុវត្តកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែងលើ
វិស័យនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសំខាន់ៗចំនួនបួន ដែលខ្ញុំបាននិយាយក្នុងបទបង្ហាញរបស់ខ្ញុំមុននេះ។អាស៊ានត្រូវតែជម្រុញការបំពេញបន្ថែមអោយគ្នាទៅវិញទៅមកនៅពេលដែលយើងប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយនឹងគំនិតផ្តួចផ្តើមឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ដើម្បីបង្កើតលទ្ធផលដ៏ល្អប្រសើរ និងបង្កើតសមិទ្ធផលឈ្នះឈ្នះសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា ហើយយើងក៏មានបំណងបញ្ចៀសនូវការធ្វើសន្តិសុខតូបនីយកម្មណាមួយលើទស្សនទាននេះ ដោយសារថា ដូចដែលខ្ញុំធ្លាប់បានបញ្ជាក់មុននេះហើយ
អាស៊ាននឹងមិនអនុញ្ញាតឱ្យតំបន់របស់យើងក្លាយជាវេទិកាបម្រើឱ្យការប្រឈរមុខដាក់គ្នានោះទេ។ - ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងចូលទៅសំនួរទី២ពាក់ព័ន្ធនឹងមីយ៉ាន់ម៉ា។
- ជាថ្មីម្តងទៀត ស្ថានភាពនៅទីនោះក៏ស្មុគស្មាញខ្លាំងណាស់ដែរ។ បញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាបញ្ហាក្តៅ (ដំឡូវក្តៅ) ២ ដែលយើងបោះបន្តពីប្រធានមួយ ទៅប្រធាននៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ទៀត ជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។ ដូច្នេះ កម្ពុជាក៏មិនមែនជាករណីពិសេសអ្វីនោះដែរ ហើយយើងចង់ស្នើសុំឱ្យមហាជនខាងក្រៅកុំមានក្តីរំពឹងខ្ពស់ពេក ប៉ុន្តែ យើងនឹងប្រឹងប្រែងអោយអស់ពីសមត្ថភាពដើម្បីសម្រួលស្ថានភាពនៅមីយ៉ាន់ម៉ា។
- ខ្ញុំសូមនិយាយថា ស្ថានភាពនៅមីយ៉ាន់ម៉ាគឺស្មុគស្មាញ ដោយសារប្រវិត្តសាស្ត្រនយោបាយ វប្បធម៌នយោបាយ តួនាទីដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់យោធា ចាប់តាំងពីប្រហែលជា ៧០ឆ្នាំកន្លងមក។ ហើយក្រុមជនជាតិភាគតិច យើងដឹងថាមានលើសពី១២០ក្រុម និងប្រហែល២០ក្រុមមានប្រដាប់ដោយអាវុធ ដែលបានបង្កជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏យូរបំផុតជាងគេមួយនៅក្នុងពិភពលោក។
- តាំងពីឆ្នាំមុនមក ស្ថានការណ៍នៅទីនោះបានបង្កជាក្តីបារម្ភទាំងសម្រាប់មីយ៉ាន់ម៉ា និងតំបន់ ជាពិសេសសម្រាប់តំបន់អាស៊ាន។ ទី១ វិបត្តិនយោបាយ និងសន្តិសុខនៅមីយ៉ាន់ម៉ាកាន់តែមានសភាពដុនដាបខ្លាំង ហើយបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច សុខុភិបាល និងមនុស្សធម៌។ យើងឃើញថា គ្រប់ធាតុផ្សំនៃសង្គ្រាមស៊ីវិលកំពុងតែស្ថិតនៅលើតុ។ មានរដ្ឋាភិបាលពីរ មានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាច្រើន ហើយប្រជាជនកំពុងអនុវត្តចលនាមិនស្តាប់បង្គាប់ ហើយសង្រ្គាមទ័ពព្រៃកំពុងកើតឡើងនៅជុំវិញប្រទេស។ ទី២ វិបត្តិមីយ៉ាន់ម៉ាបានជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។ វាផ្តល់ផលប៉ះពាល់អាក្រក់ដល់មុខមាត់អាស៊ាន ដូចជា ភាពជឿជាក់ ឯកភាព មជ្ឈភាព និងដំណើរការកសាងសហគមន៍របស់យើង ដូច្នេះ ការជួយមីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាការជួយអាស៊ាន និងគ្រួសាររបស់
យើង។ ការពិតនោះគឺថា អ្វីៗត្រូវបានឯកភាពដោយថ្នាក់ដឹកនាំអាស៊ានទាំង ១០។ កិច្ចប្រជុំពិសេសរបស់មេដឹកនាំអាស៊ាន កាលពីខែមេសាកន្លងទៅ ថ្នាក់ដឹកនាំទាំង១០ បានអនុម័តនូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច (5PC)។ ខ្ញុំសូមនិយាយម្តងទៀតថា ថ្នាក់ដឹកនាំអាស៊ានទាំង១០ បានព្រមព្រៀងគោរពគោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង ប៉ុន្តែ យើងត្រូវជួយដោះស្រាយគ្នា ព្រោះដូចដែលខ្ញុំបាននិយាយថា ការជួយមីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាការជួយអាស៊ានផងដែរ។ - ជាអកុសល ទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងជាច្រើនដោយអាស៊ាន និងជាពិសេសដោយប្រសិតពិសេសរបស់ប្រធានអាស៊ានសម្រាប់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា គឺ ឯកឧត្តម Erywan រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសព្រុយណេក្តី មិនមានវឌ្ឍនភាពអ្វីច្រើនត្រូវបានសម្រេចក្នុងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុចនោះទេ។ ការពិតគឺថា អាស៊ានទាំង៩ ឬរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានទាំង៩ បានយល់ព្រមជួយ
មីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ុន្តែ យើងមានទស្សនៈខុសគ្នាបន្តិចលើវិធីសាស្រ្តនៃការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច។ ដូច្នេះ ការមិនឯកភាពគ្នានេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យគ្មានដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ប្រេសិតពិសេសទៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ដោយសារតែគ្មានការឯកភាពនេះហើយ ទើបប្រធានអាស៊ានត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តអញ្ជើញតំណាងកម្រិតមិនមែនអ្នកនយោបាយរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៣៨ និងទី៣៩។ នេះជាការអញ្ជើញ ដែលមីយ៉ាន់ម៉ាមិនអាចទទួលយកបាន ដោយសារការទម្លាក់កម្រិតថ្នាក់តំណាងចូលរួមរបស់គេ។ វាបានក្លាយទៅជាលំនាំសម្រាប់កិច្ចប្រជុំផ្សេងទៀតដូចជា កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីអឺរ៉ុប (ASEM) លើកទី១៣ ដែលកម្ពុជាបានធ្វើជាប្រធាន និងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះដោយគ្មានមីយ៉ាន់ម៉ា។ ដូចដែលខ្ញុំបាននិយាយមុននេះថា កិច្ចប្រជុំកំពូលរំលឹកខួបលើកទី៣០ នៃទំនាក់ទំនងអាស៊ាន-ចិន ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយគ្មានវត្តមានមីយ៉ាន់ម៉ា។ - តើយើងនឹងជួយមីយ៉ាន់ម៉ា និងអាស៊ានឱ្យក្លាយជា១០ ម្តងទៀតដោយរបៀបណា? សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានសម្រេចចិត្តទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅមីយ៉ាន់ម៉ា តាមការអញ្ជើញរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ មីន អោងលាំង នៅថ្ងៃទី ៧-៨ ខែមករានេះ។ នេះគឺដោយសារតែភាពជាប់គាំងដែលកើតឡើងនៅពេលនេះ ដោយសារតែយើងមិនមានការឯកភាពគ្នាលើវិធីសាស្រ្តអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច។ ដូច្នេះ យើងបានប្រើប្រាស់អភិក្រមផ្សេងបន្តិច នៅពេលយើងកាន់តំណែងជាប្រធាន និងនៅពេលដែលខ្ញុំត្រូវបានតែងតាំងជាប្រេសិតពិសេស។
- រឿងដែលល្អនោះគឺសហគមន៍អន្តរជាតិ ដូចជាអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសធំៗ អង្គការក្នុងតំបន់ សុទ្ធតែគាំទ្រតួនាទីរបស់អាស៊ាន ដើម្បីជួយដោះស្រាយស្ថានការណ៍នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ុន្តែ រឿងដែលក្តៅគគុកនោះគឺថា តើត្រូវអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច និងត្រូវស្តារអាស៊ានទាំង ១០ឡើងវិញ បានដោយរបៀបណា។
- មនុស្សមួយចំនួនបានរិះគន់ការប្រកាសដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី ទៅក្រុងណៃពិដោថា ជាការទទួលស្គាល់របបនេះ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំសុំសួរអ្នកមួយសំណួរ តើមានប្រទេសណាខ្លះដែលបានកាត់ចំណងការទូតជាមួយរបបក្រុងណៃពីដោទេ? គ្មានទេ លើកលែងតែឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ស្ថានទូតទាំងអស់ត្រូវបានរក្សាទុក ឯកអគ្គរដ្ឋទូតក្រៅប្រទេសរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាក៏កំពុងតែធ្វើការជាមួយប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ ហើយប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះទាំងនោះបានរក្សាស្ថានទូតរបស់ពួកគេនៅទីក្រុងយ៉ាងហ្គន ដូច្នេះ ចំណងការទូតមិនត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នោះ
ឡើយ។ នេះមិនមែនជាការទទួលស្គាល់ទេ។ វាគ្រាន់តែជាបន្តធ្វើការងារជាមួយមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយយើងនឹងប្រកាន់យកអភិក្រមដោះស្រាយបញ្ហាជាជំហានៗ និងព្យាយាមឈរលើគោលការណ៍ប្រាកដនិយមតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ - យើងនឹងចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងបញ្ហាដែលងាយស្រួលមុន ក្នុងចំណោមចំណុចនានានៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច (5PCs)។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ម្តងទៀតថា ក្នុងនាមជាប្រេសិតពិសេស ខ្ញុំនឹងធ្វើទៅតាម 5PCs និងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន។ តួនាទីរបស់ខ្ញុំនឹងក្លាយជាអ្នកសម្របសម្រួល អ្នកផ្សះមជ្ឈត្តករ ហើយដំណើរការនយោបាយទាំងមូលនឹងត្រូវដឹកនាំដោយមីយ៉ាន់ម៉ា។ យើងនឹងមិនសម្រេចចិត្តជំនួសឱ្យប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាទេ។ ប៉ុន្តែ ដូចអ្វីដែលឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ Don បាននិយាយ គឺវាត្រូវការពេលវេលា និងការអត់ធ្មត់។ ហើយខ្ញុំនឹងបន្ថែមគុណតម្លៃមួយទៀត នោះគឺការប្រកាន់យកភាពជាក់ស្តែងនិយម(pragmatism)។ បញ្ហានេះនឹងមិនត្រូវបានដោះស្រាយដោយការធ្វើទស្សនកិច្ចតែម្តង ពីរ ឬបីដង ឬក្នុងពេលធ្វើជាប្រធានប្តូរវេនមួយដងនោះទេ ហើយចំណុចមួយដែលខ្ញុំចង់គូសបញ្ជាក់គឺថា កម្ពុជាមិនស្វែងរកផលចំណេញខាងនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ឬយុទ្ធសាស្ត្រណាមួយពីអ្វីដែលយើងកំពុងធ្វើនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានោះឡើយ។ យើងគ្រាន់តែចង់ជួយ ព្រោះកម្ពុជាមានរឿងដ៏សោកសៅនៃសង្រ្គាមស៊ីវិល សោកនាដកម្ម ទុក្ខវេទនា ហើយយើងចង់ជួយប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាឱ្យជៀសផុតពីសោកនាដកម្មបែបនេះ។
- យើងបានទទួលការគំរាមកំហែងជាច្រើន។ យើងបានរកឃើញគ្រាប់បែកបង្កៃពីរគ្រាប់នៅក្បែរស្ថានទូតរបស់យើងនៅទីក្រុង Yangon។ ថ្មីៗនេះក៏មានការផ្ទុះមួយនៅជិតស្ថានទូតរបស់យើងផងដែរ។ យើងទទួលការគំរាមកំហែងតាម Facebook។ ប្រជាជនមួយចំនួនជេរយើង ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណា នេះជាកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រធានអាស៊ាន នេះជាកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រេសិតពិសេស។ យើងនឹងធ្វើអ្វីដែលយើងគិតថាល្អបំផុតសម្រាប់ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា។ យើងនឹងធ្វើអ្វីដែលយើងគិតថាល្អបំផុតសម្រាប់អាស៊ានទាំងមូល ហើយយើងសង្ឃឹមថាបទពិសោធន៍របស់កម្ពុជា ស្តីពីសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួមជាតិអាចជួយដល់មីយ៉ាន់ម៉ា។ យើងនឹងមិនដាក់បន្តុបនូវគំរូណាមួយនោះទេ។ យើងនឹងផ្តល់នូវអ្វីដែលយើងមានជាបទពិសោធន៍ ជាមេរៀន ហើយប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា អាចទទួលយកអ្វីដែលសាកសមបំផុតសម្រាប់ពួកគេ ដើម្បីស្តារភាពប្រក្រតីឡើងវិញ ដើម្បីស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។
- ខ្ញុំចង់និយាយរឿងពីរចំពោះបញ្ហាមីយ៉ាន់ម៉ា មុនពេលខ្ញុំបញ្ចប់។ ទីមួយគឺនៅលើបញ្ហាភាពជាតំណាងរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងកិច្ចប្រជុំ។ ខ្ញុំចង់សង្កត់ធ្ងន់ថា ធម្មនុញ្ញអាស៊ានរបស់យើងមិនបានកំណត់មូលដ្ឋានច្បាប់ណាមួយទាល់តែសោះដើម្បីបដិសេធការចូលរួមរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរបស់ខ្លួន។ មិនមានយន្តការដើម្បីបដិសេធសិទ្ធិជាតំណាងស្របច្បាប់នោះដែរ។ នេះគឺមិនដូចនៅអង្គការសហប្រជាជាតិទេ។ ខ្ញុំចង់និយាយថា ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺខុសគ្នាទាំងស្រុង។ យើងគ្មានយន្តការធ្វើការវិនិច្ឆ័យភាពជាតំណាងស្របច្បាប់នោះទេ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការសម្រេចចិត្តដែលធ្វើឡើងដោយគ្មានកុងសង់ស៊ីស ក៏មិនអាចចាត់ទុកថាជាការសម្រេចចិត្តរបស់អាស៊ានដែរ។ នោះគឺជាការពិត។ កាលពីឆ្នាំ២០២១ កិច្ចប្រជុំរបស់រដ្ឋមន្ត្រីទាំងអស់ត្រូវបានធ្វើឡើងជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា។ ឧទាហរណ៍ កិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ ឬ កិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិបូក ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជាមួយនឹងការចូលរួមរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា ដូច្នេះ យើងបានកំណត់ទម្រង់មួយដែលពិបាកដោះស្រាយ ប៉ុន្តែ យើងនឹងព្យាយាមឱ្យអស់ពីសមត្ថភាពដើម្បីដោះស្រាយ។
- ទីពីរ យើងត្រូវការវឌ្ឍនភាពក្នុងការអនុវត្តនូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច ដើម្បីការវិលត្រឡប់មកវិញរបស់អាស៊ាន១០។ ទោះបីជាយើងលើកឡើងថា ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្រ្តី គឺជាដំណើរទស្សនកិច្ចទ្វេភាគី ប៉ុន្តែ គោលបំណងនៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់គាត់គឺដើម្បីនិយាយដោយផ្ទាល់ជាមួយនាយឧត្តមសេនីយ មីន អោងលាំង និងដើម្បីដឹងពីអ្វីដែលយើងអាចធ្វើបាន ថាតើយើងអាចជួយយ៉ាងដូចម្តេចដើម្បីស្តារភាពប្រក្រតីឡើងវិញសម្រាប់មីយ៉ាន់ម៉ា។ សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី បាននិយាយថា គ្មានកំណត់លក្ខខណ្ឌ គ្មានលក្ខខណ្ឌទុកជាមុនសម្រាប់ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់គាត់ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ជាមួយឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស វុនណា ថា យើងមានបំណងចង់ឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏មានប្រយោជន៍–មានប្រយោជន៍មានន័យថា មានលទ្ធផលដែលមានប្រយោជន៍។
- ដូចដែលខ្ញុំបាននិយាយក្នុងសុន្ទរកថារបស់ខ្ញុំ យើងត្រូវដោះស្រាយអំពើហិង្សាដែលកំពុងបន្តមាន ដូច្នេះ យើងត្រូវរកវិធីត្រួសត្រាយផ្លូវ និងស្វែងរកផ្លូវដើម្បីបញ្ឈប់អំពើហិង្សា។ ហើយយើងត្រូវបង្កើតបរិយាកាសដែលអំណោយផលសម្រាប់គ្រប់ភាគី ក្នុងការព្រមព្រៀងគ្នាលើផ្លូវនោះដែលនឹងឈានទៅដល់ការបញ្ចប់អំពើហិង្សា។ វានឹងពិបាក ព្រោះដូចដែលយើងដឹងស្រាប់ហើយថា យើងបានឃើញការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ភាគីនីមួយៗដើម្បីឈ្នះ។ ដូច្នេះ ប្រហែលជាដំណោះស្រាយឈ្នះ-ឈ្នះសម្រាប់ភាគីទាំងអស់អាចសាកសមសម្រាប់ពួកគេ។
- យើងសង្ឃឹមថានឹងបោះជំហានលើផ្នែកផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌។ ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌បានជួបប្រទះនឹងឧបសគ្គមួយចំនួន ហើយប្រទេសជាច្រើនបានជួយមីយ៉ាន់ម៉ា ប៉ុន្តែ ជំនួយរបស់ពួកគេត្រូវជាប់គាំង។ ពេលខ្លះ ការចែកចាយជំនួយមនុស្សធម៌ដល់អ្នកដែលត្រូវការបំផុតនោះ គឺស្ទើរតែមិនអាចធ្វើទៅបាន។ យើងអាចនឹងមានការរីកចម្រើនមួយចំនួនក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ ខ្ញុំចង់និយាយថា ខ្ញុំបានពិភាក្សាបញ្ហានេះជាមួយឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស វុនណា ខ្ញុំបានពិភាក្សាបញ្ហាជាមួយលោកជំទាវរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស រ៉េតណូ ហើយបានពិភាក្សាជាមួយឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី
ប្រាម៉ាត់វីណៃ។ ខ្ញុំអាចនិយាយបានថា ប្រទេសថៃមានតួនាទីដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចធ្វើបានក្នុងតំបន់របស់យើង ព្រោះប្រទេសថៃមានព្រំដែនគោកជាង២០០០គីឡូម៉ែត្រជាមួយមីយ៉ាន់ម៉ា។ ពួកគេមានទំនាក់ទំនងប្រពៃណីជាមួយក្រុមយោធា មានកម្មករមីយ៉ាន់ម៉ាជាងពីរលាននាក់ធ្វើការនៅថៃ ខណៈដែលពួកគេមានច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មជាមួយមីយ៉ាន់ម៉ា។ ខ្ញុំក៏បានពិភាក្សាបញ្ហានេះជាមួយលោកស្រី Noeleen Heyzer ដែលជាប្រេសិតពិសេសរបស់ឯកឧត្តមអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ទទួលបន្ទុកមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ។ ទាំងអស់គ្នាបានយល់ស្របថា ត្រូវតែធ្វើអ្វីមួយ ដើម្បីផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ ចែកចាយដល់អ្នកដែលត្រូវការបំផុត។ - ហើយខ្ញុំបានស្នើទៅឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស វុនណា ដើម្បីរៀបចំការប្រជុំជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។ ភាគីម្ខាងគឺជាក្រុមការងារមកពីរដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ា និងម្ខាងទៀតជាភាគីពាក់ព័ន្ធ ហើយអ្នកកណ្តាលគឺប្រហែលជាខ្ញុំ ដែលមានជំនួយពីលេខាធិការដ្ឋានអាស៊ាន ពីមជ្ឈមណ្ឌលសម្របសម្រួលជំនួយមនុស្សអាស៊ាន (AHA Center) ដើម្បីឱ្យយើងអាចអង្គុយពិភាក្សាជាមួយនឹងគោលបំណងដើម្បីធានាបានថា ជំនួយត្រូវបានផ្តល់ឱ្យដល់ដោយអ្នកដែលត្រូវការ។ ហើយបញ្ហាទាក់ទងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច ក៏អាចនឹងត្រូវលើកយកមកពិភាក្សាក្នុងអំឡុងពេលទស្សនកិច្ចរបស់ សម្តេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី ផងដែរ។
- នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំចង់និយាយ។ ហើយសំណួរទី៣ ទាក់ទងនឹងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាមេរិក-អាស៊ាន និងកិច្ចប្រជុំកំពូល ឬកិច្ចប្រជុំណាមួយនាពេលអនាគត។ ខ្ញុំគិតថា វានឹងអាស្រ័យលើវឌ្ឍនភាពដែលយើងអាចសម្រេចបានក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃខាងមុខ ហើយក៏អាស្រ័យលើឥរិយាបទបត់បែនរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាខ្លួនឯង និងការផ្តល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការកាន់តែច្រើនជាមួយសមាជិកអាស៊ានក្នុងការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆ័ន្ទ៥ចំណុច។ ប្រសិនបើយើងអាចស្តារឡើងវិញបាននូវអាស៊ាន១០ នោះបញ្ហាភាពជាអ្នកតំណាងរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា នឹងលែងក្លាយជាចំណោទទៀតហើយ។ នេះគឺជាសេណារីយ៉ូល្អបំផុត។ ក្នុងករណីអាក្រក់បំផុត យើងនឹងត្រូវរង់ចាំមើលថា តើយើងនឹងគ្រប់គ្រងដំណើរការកិច្ចប្រជុំជាមួយនឹងដៃគូខាងក្រៅរបស់យើងដោយរបៀបណា។
ហេង វណ្ណា
ជាអ្នកគ្រប់គ្រងព័ត៌មានពេលព្រឹក និងព័ត៌មានថ្មីទាន់ហេតុការណ៍។ ជាមួយនឹងបទពិសោធន៍ការងារលើវិស័យព័ត៌មានរយៈពេលវែង និងទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអង្គភាព-ស្ថាប័ននានា នឹងផ្ដល់ជូនមិត្តអ្នកអាននូវព័ត៌មានប្រកបដោយគុណភាព និងវិជ្ជាជីវៈ។
