ទុយនីស៖ តើមានរឿងអ្វី កើតឡើងនៅពេលអំណាចមូលក្ដាប់តែលើបុគ្គលម្នាក់?
ប្រធានាធិបតីទុយនីស លោក Kais Saied បានកាន់កាប់អំណាចស្ទើរតែទាំងស្រុងក្នុងរយៈពេល ៨ ខែចុងក្រោយនេះ ដោយបានបណ្ដេញនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងគណៈរដ្ឋមន្ត្រី រំសាយនិងលុបចោលអភ័យឯកសិទ្ធសភា ចាប់ខ្លួនអ្នកប្រឆាំង គ្រប់គ្រងដោយចេញក្រឹត្យ ហើយអះអាងថាជា បេសកកម្មជួយសង្គ្រោះប្រជាជនទុយនីសពីប្រព័ន្ធនយោបាយពុករលួយ និងសេដ្ឋកិច្ចលិចលង់។
ក្នុងខែកញ្ញាឆ្នាំ ២០២១ មានការតវ៉ាតាមដងផ្លូវជាបន្តបន្ទាប់ ធ្វើឱ្យលោក Saied ដាក់ការបង្ក្រាបកាន់តែស៊ីជម្រៅ ដោយដាក់ក្រឹត្យប្រធានាធិបតីប្រវែង ២៣ មាត្រា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសេចក្តីសម្រេចលេខ ១១៧ ក្នុងការព្យួររដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ២០១៤ ដោយមានប្រសិទ្ធភាពភ្លាមៗ និងផ្ដល់អំណាចវិសាមញ្ញដល់គាត់។
តាមទ្រឹស្ដី ប្រធានាធិបតី ត្រូវតែពិគ្រោះជាមួយគណៈរដ្ឋមន្ត្រីមុននឹងអនុម័តក្រឹត្យណាមួយ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការអនុវត្តក្រឹត្យនេះគឺគ្មានន័យទេ ព្រោះគាត់ជាអ្នកជ្រើសរើសគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ការពង្រីកអំណាចរបស់ប្រធានាធិបតី Saied បានរីករាលដាលដល់ការសម្រេចចិត្តកំណត់0សិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិសេរីភាពសារព័ត៌មានផងដែរ។
ការវិវឌ្ឍន៍ទាំងនេះ ធ្វើឱ្យមានការពិបាកក្នុងការវាយតម្លៃថាតើអនាគតប្រទេសទុយនីស នឹងកំពុងឆ្ពោះទៅណាឱ្យប្រាកដ ហើយថាតើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរបែបណា ច្បាប់បោះឆ្នោតនឹងទៅជាយ៉ាងណា និងចុងក្រោយ តើរបបប្រធានាធិបតីនិយមបែបណា ដែលប្រទេសនេះនឹងត្រូវប្រឈម។
ទោះយ៉ាងណា ទុយនីស កំពុងឃើញភាពចលាចលនយោបាយចាប់តាំងពីវិធានការវិសាមញ្ញរបស់ប្រធានាធិបតីក្នុងការដណ្ដើមអំណាចកាលពីឆ្នាំមុន។។
នៅដើមឆ្នាំ ២០២២ លោកបានប្រកាសធ្វើប្រជាមតិជាតិ ដែលនឹងធ្វើឡើងនៅខែ កក្កដា សម្រាប់ការនាំយកនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី។ លោកក៏បានប្រកាសថា ការបោះឆ្នោតទូទៅនឹងត្រូវធ្វើឡើងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៅចុងខែធ្នូ។ ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគណបក្សនយោបាយប្រឆាំង និងក្រុមសង្គមស៊ីវិលជំទាស់យ៉ាងខ្លាំង។
កាលពីចុងសប្តាហ៍មុន ការតវ៉ាទាមទារឱ្យលោកប្រធានាធិបតី Saied ចុះចេញពីតំណែង ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរដ្ឋធានីទុយនីស។ ក្រុមអ្នកតវ៉ា ក៏បានច្រានចោលការស្ទងមតិតាមអ៊ីនធឺណិត ដែលផ្ដួចផ្ដើម ដោយរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបច្ចុប្បន្ន ផងដែរ។
កាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ទី ១៩ ខែមិនា គណបក្សប្រឆាំងឆ្វេងនិយមដ៏ធំមួយគឺ គណបក្សកម្មករនៃទុយនីស បានរៀបចំការជួបជុំមួយនៅផ្លូវ Habib Bourguiba នៅកណ្ដាលក្រុងទុយនីស ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់អភិបាលក្រុងក្នុងការហាមឃាត់សកម្មភាពបាតុកម្មនៅតាមដងផ្លូវ។ ពួកគេក៏បានថ្កោលទោសទង្វើរបស់លោកប្រធានាធិបតី Saied ក្នុងការបង្រួបបង្រួមអំណាចផ្ដាច់ការ និងការគ្រប់គ្រងលក្ខណៈបុគ្គល។
កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី ២០ ខែមិនា មនុស្សជាង ២ ពាន់នាក់ បានដើរដង្ហែនៅជិតអគារសភាទុយនីស។ ពួកគេបានលើកពាក្យស្លោកដូចជា «ប្រជាជនចង់ទម្លាក់រដ្ឋប្រហារ» «ទម្លាក់រដ្ឋប្រហារ!» «គ្មានការពិគ្រោះយោបល់» និង«ប្រជាជនចង់ទម្លាក់ប្រធានាធិបតី» ជាដើម។
ប្រជាជនមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន បានចូលរួមក្នុងការតវ៉ាដែលត្រូវបានរៀបចំ រួមគ្នា ដោយគណបក្ស Ennahda ដែលជាគណបក្សដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងសភា និងក្រុមប្រជាពលរដ្ឋប្រឆាំងនឹងការដណ្ដើមអំណាចរបស់លោកប្រធានាធិបតី Saied។
វិធានការរបស់លោកប្រធានាធិបតី ត្រូវបានក្រុមប្រឆាំងក៏ដូចជាសង្គមស៊ីវិល និងក្រុមសិទ្ធិមនុស្សបរិហារថាជា «អរដ្ឋធម្មនុញ្ញភាព» និង «ប្រឆាំងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ»។ អ្នកអត្ថាធិប្បាយ បានសម្ដែងការព្រួយបារម្ភអំពីហានិភ័យ ដែលទុយនីសនឹងវិលត្រលប់ទៅសម័យនៃការគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលផ្តាច់ការ ដូចជានៅក្រោមអតីតប្រធានាធិបតី Zine El Abidine Ben Ali ដែលត្រូវបានទម្លាក់ បន្ទាប់ពីបដិវត្តទុយនីសឆ្នាំ ២០១១។ ការតវ៉ាដែលបានធ្វើឡើងកាលពីថ្ងៃ អាទិត្យ ក៏នឹងថ្ងៃអបអរសាទររលឹកខួបលើកទី ៦៦ នៃថ្ងៃឯករាជ្យរបស់ទុយនីសផងដែរ។
ការស្ទង់មតិពិគ្រោះយោបល់តាមអ៊ីនធឺណិត បានបង្ហាញថា មានតែមនុស្ស ៥០៨ ពាន់នាក់ ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១២ លាននាក់ ប៉ុណ្ណោះ ដែលនឹងចូលរួមបោះឆ្នោត។ ការទាមទារ ត្រូវបានធ្វើឡើង ដើម្បីរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងសភាភ្លាមៗ ហើយត្រលប់ទៅការគ្រប់គ្រងតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅក្នុងប្រទេសវិញ។
គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសទុយនីស បានរងទុក្ខវេទនាជាច្រើនឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងផ្ដាច់ការ ការប៉ះទង្គិចផ្នែកនយោបាយ ហើយឥឡូវនេះវិបត្តិកូវីដ-១៩។ ភាពអត់ការងារធ្វើ និងភាពក្រីក្រកំពុងកើនឡើង រួមជាមួយនឹងកង្វះខាតយ៉ាងទូលំទូលាយនៃអាហារសំខាន់ៗ និងទំនិញផ្សេងៗទៀត។
រដ្ឋាភិបាលបន្តបន្ទាប់គ្នាក្នុងប្រទេស បានព្យាយាមចរចាជាមួយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ និងម្ចាស់ជំនួយសម្រាប់កញ្ចប់សង្គ្រោះហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការស្ដារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនទុយនីស៕
ប្រភព៖ New York Times
